دلالت بر مقصود نمايد - بدون ضرورت دليل عقلى يا نقلى - مردمان را گمراه كرده ، خود نيز از حق دور مىشود ، و لطف الهى كه او را به راه راست مىدارد ، نسبت به او كم مىشود ، لهذا فرموده : « وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » . پس هرگاه اين مقدمات ثابت و مبيّن شد ، پس مخفى نماند كه اين آيهء كريمه از ادَلّ آيات است بر تحريض به نماز جمعه به بهترين وجهى از وجوه تحريض و چون بر مخاطبين معلوم بود كه جمعى كثير از يهود ، با وجود آن كه علم به احكام تورات داشتند ، و واجبات و محرّمات و احكام او را از تورات دانسته بودند ، عمل به بعضى احكام نمىكردند ، و مرتكب تحليل ما حرّم اللّه و تحريم ما احلّ اللّه مى شدند ، و بدون حجّتى تأويل آيات و تحريف كلم از مواضع خود مىنمودند « 1 » . حتى آن كه عمل به « سبت » « 2 » را نيز تحريف كردند ، كه حق - عزّ شأنه - واجب گردانيده بود بر ايشان كه در روز شنبه مشغول عبادت شوند ، و به هيچ شغلى نپردازند به تخصيص شكارى ماهى « 3 » و ايشان حيله كردند و در روز شنبه ترك عبادت كردند ، و حوض‌ها و نهرها كه پر از ماهى بود در روز شنبه ، راه بيرون رفتن آن را بستند و در روز يكشنبه شكار كردند و مرتكب نهى الهى شدند ، حق - عزّ شأنه - تحذير مى فرمايد اين امّت را از آن كه ايشان مبادا بكنند مثل آنچه يهود كردند . پس اول مذمّت يهود فرمود بر عمل بدى كه كردند ، تا آن كه اين امّت نيز متنبّه شوند از آن كه مثل كارهايشان نكنند و بدانند كه چنانچه بنىاسرائيل تجاوز از « سبت » كردند و

--> ( 1 ) . طبق آنچه در سوره نساء ، آيهء 46 ، و سوره مائده ، آيهء 13 و 41 آمده است . ( 2 ) . اشاره به آيهء كريمه : « وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ » ( بقره ، آيه 65 ) . ( 3 ) . در نسخه چنين آمده است . ظاهراً صحيح « به خصوص شكار ماهى » است .